3957, Big Pack Books txt, 1-5000
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
ZYGMUNT KACZKOWSKIGR�B NIECZUITOM I3Tower Press 2000Copyright by Tower Press, Gda�sk 20004WST�PKtokolwiek b�dziesz kiedy w tym oddalonym zak�tku podkarpackiej krainy, k�dy si� schodz�dawnej Ma�opolski i Rusi Czerwonej granice � oddawszy cze�� twoj� niepoliczonym tej ziemipami�tkom przesz�o�ci � nie zapomnij te� tak�e zapyta� o miejsce, z kt�rego najlepiej wida�ruin� zag�rskiego klasztoru.Miejsce to znajdziesz z �atwo�ci�, bo ci go wska�� karczmy i kopce za�uskie, po�o�oneprzy samym go�ci�cu; lecz na g�rze tak bardzo wysokiej, �e z niej wida� nie tylko t� ogromn�i tak�e na wzg�rzu po�o�on� ruin�, jak gdyby na dole, ale wida� zarazem i ca�y kr�g ziemi,otoczonej g�rami doko�a, przerzni�tej Sanem przez �rodek i tak dziwnym urokiem poci�gaj�cejku sobie, �e i ty, lubo obcy i �adnym dawniejszym z ni� nie zwi�zany wspomnieniem,wzrokiem twoim musisz przylgn�� do niej na d�ugo.Ty wszak�e niebawem przywi��esz si� do niej i sercem i po�wi�cisz jej cz�stk� twojegonajtkliwszego uczucia, i niezapomnian� my�l o niej uniesiesz z sob� na zawsze. Ziemia tabowiem tyle ma w sobie od Boga darowanej pi�kno�ci, tyle w niej jeszcze nie pogrzebanychpami�tek zamierzchaj�cej przesz�o�ci, a wszystko to jeszcze tak �ywe, tak wymowne i takchwytaj�ce za. serce, �e zdaje si�, jakoby sama �mier� tutaj, �a�uj�c �ycia w gr�b zepchni�tegoza wcze�nie, pootwiera�a wszystkie groby i trumny i siedz�c przy nich, opowiada�a dziejeprzesz�o�ci.I je�li tylko masz serce i umiesz z wiar� przyjmowa� tu�aj�ce si� po tych grobach wspomnienia,je�eli umiesz rozm�wi� si� z star� baszt� zamkow� i stercz�cymi kolumnami kru�ganku,z spr�chnia�� trumn� i zardzewia�ym w niej pancerzem lub kordem, z podruzgotan�kopi� i zagniecion� w boju ostatnim misiurk�, z olbrzymi� ska��, zwieszaj�c� si� z g�ry wynios�ej,z wp�rozwalon� kapliczk� u do�u i �ebrakiem-staruszkiem siedz�cym przy niej nag�azie � to tw�j umys� i serce ju� si� st�d nie oderw� i got�w b�dziesz w pierwszym lepszymdworcu go�ciny poszuka�, a�eby si� jak najbli�ej obezna� z t� ziemi�, kt�ra ma tyle czaruj�cejpi�kno�ci na licu i tyle tajemniczego uroku w swym �onie.Jako� i o go�cin� pewnie ci trudno nie b�dzie, bo tutaj, w jakiej czci ziemia przechowujepami�tki ojc�w i dziad�w, w takiej czci tak�e u ludzi s� ich cnoty i obyczaje. Wi�c w ka�dymdomu, do kt�rego ci� los tw�j zawiedzie, czy to b�dzie staro�ytne, sczernia�e, niespo�yte wiekamizamczysko, czy z gruz�w dawnego szlacheckiego zameczku wy�wie�one mieszkanie,czy wreszcie stary dw�r modrzewiowy, now� strzech� pokryty � wsz�dzie znajdziesz otwarteserca i progi, wsz�dzie b�dziesz powitany po Bogu i wsz�dzie otoczony t� pradziadowsk�czci� i mi�o�ci�, kt�ra dzi� ju� nieznana na �wiecie, tu po staremu chowa si� jeszcze dla bia�ow�osychstarc�w i go�ci. Tutaj te� pewnie ci na niczym nie braknie, bo tu st� zawsze dlaciebie nakryty, misy pe�ne i dzbany niepr�ne, i gospodarz serdeczny, i gospodyni uprzejma, izgo�a wszystko ci rade jak bratu... a kiedy co wiecz�r ogie� na kominie rozp�onie i ju� ci� wkrze�le wyz�acanym posadz�, i wszyscy si� ko�o ciebie zgromadz�, i sam gospodarz stoliczekz zaple�nia�� butelk� w�grzyna ku tobie posunie: to wtedy cisza taka powa�na zasi�dzie, jakgdyby w ko�ciele, a babunia-staruszka zacznie tobie tak cudne opowiada� powie�ci, �e ci si�zdawa� b�dzie, jakoby� jeszcze nic podobnego nie s�ysza�. W tych bowiem powie�ciach wyst�piprzed ciebie ca�y �wiat dawno umar�y, jak �ywy, i wyst�pi� przed ciebie ich sejmy izjazdy, i czyny, i boje, i poka�� si� tobie ich twarze i domy, i serca tak jawnie i �ywo, �e ci si�zdawa� b�dzie, jakoby i w tobie samym ten stary duch wskrzesn�� na nowo, jakby� ty sammia� pancerz na piersiach i szabl� u boku, z nimi tu prze�y� ca�e twe �ycie, z nimi podzieli�wszystko a� do grobu nie maj�c jeszcze ani przeczucia dni �ez i niedoli.5Ten widok ziemi tak pi�knej i tyl� pami�tek zasianej, ten dom p�staro�wiecki do dzi�dnia, ta go�cinno�� serdeczna, ten w�grzyn sple�nia�y, ta babka-staruszka z swoj� czaruj�c�powie�ci� � wszystko to ciebie tak wzruszy, rozciekawi, rozmarzy, �e ju� ci� widz�, jako nazajutrzdo �witu pniesz si� przez g�ste zaro�le do zawieszonej nad wiosk� ruiny, tam w�asnymir�kami oczyszczasz z mchu stare g�azy i wyczytujesz z nich wp�zatarte napisy; potem si�spuszczasz do grob�w, otwierasz trumny i przypatrujesz si� prochom i ko�ciom; potem zst�pujeszdo wsi, pytasz si� o najstarszych ludzi i z nimi d�ugie rozpoczynasz gaw�dy... zgo�abadasz najpilniej i umar�e, i �ywe, a�eby� odgrzeba� jeszcze cho� kilka od�amk�w tych czaruj�cychwie�ci zza grob�w, kt�re w tym �yciu naszym, zag�uszonym samochwalczymi wrzaskiwrzekomego post�pu, a przyt�umionym nieukojon� t�sknot� i b�lem, tyle naszemu sercuprzynosz� ulgi i orze�wiaj�cego wytchnienia.Ale kt� wie, azali przyjdzie ci kiedy do tego? � Kto wie, czy ciebie, mieszka�ca puszcznadnieme�skieh albo r�wnin podolskich lub mazowieckich, albo b�yszcz�cej zabawami Warszawy,jaki los szczeg�lniejszy w to ustronie zaniesie? � Kto wie zreszt�, czy wtedy, kiedy tub�dziesz, ju� i tej ziemi nietkni�tej �elazne nie poprzerzynaj� koleje? czy tych ska� pi�knychnie powysadzaj� w powietrze, czy tych bor�w odwiecznych nie powycinaj� do szcz�tu, czytych g�r samych nie rozorz� lub nie powierc� na wylot? � O! to wtedy i nie przychod� tuwcale, bo nic tu ju� dla ciebie .nie b�dzie. Kiedy te stare zamki si� zamieni� na warsztaty iku�nie, te cudowne ruiny w fundamenta pod wiadukty i mosty, a te dwory i dworki na mieszkaniadla tej nowej w�dr�wki narod�w, kt�ra t�uszcz� przemys�owo-kramarsk� zalewa �wiatod zachodu: wtedy stare podania i pie�ni ju� na zawsze umilkn�, nie maj�ce przytu�ku wspomnienieprecz za wiekami uleci, a i sama �mier� nawet, jeszcze dzi� tak wymowna i �ywa,wst�pi do grobu przed tym nowym wprawdzie, lecz niemniej przeto zabijaj�cym �yciem.Dlatego dzisiaj, p�ki czas jeszcze, chod�, ja ci� w tej �mudnej ze starymi grobami rozmowiecho� w cz�ci wyr�cz�.A jakem ci� niegdy� oprowadza� po tych zamkach i dworach i pokazywa� dawne ich �ycie iludzi, i za ostatnim z ich rodu opowiada� zachowane przez niego powie�ci, tak ci dzi� ca�� t�ziemi� jakby na d�oni poka�� i tego starca gr�b ci poka��, i jeszcze jedn� powie�� o nim samymopowiem.Ow� tedy stoimy na g�rze wynios�ej, zajmuj�cej prawie �rodkowe miejsce pomi�dzy miasteczkamiSanokiem a Leskiem.Grunt ten, kt�rego si� stopa twoja dotyka, nale�a� od najdawniejszych czas�w do Kmit�w,kt�rzy tu mieli zamek wielki, murowany z kamienia, na szczycie g�ry Sobie�skiej. Zamekten, niegdy� warowny i zbrojny, b�yszcza� znakomit� �wietno�ci�. W nim przyjmowa� KmitaW�adys�awa Jagie��� po �lubie wzi�tym w Sanoku z El�biet� Granowsk�; w nim gromadzi�asi� bitna szlachta sanocka przed ka�dym wyj�ciem na boje i po ka�dym zwyci�skim powrocie;w nim odbywa�y si� owe kr�lewskie biesiady, pe�ne najwymy�lniejszych igrzysk i wschodniegoprzepychu, kt�rych wie�ci jeszcze do dzi� dnia b��kaj� si� po chatach tutejszego wiejskiegoludu... Tu na takich igrzyskach w bro� i odwag� si� wprawia� s�awny �w Zyndram z Maszkowic,prosty szlachcic sanocki, kt�ry wszak�e nied�ugo potem wesp� z Witoldem hetmani�wojskom polskim mi�dzy Grunwaldem i Tannenbergiem; tu na tym zamku czasu ZygmuntaStarego gromadzili si� pierwsi luminarze i pierwsi sekciarze Rzeczypospolitej, przebywa� tuKlemens Janicki i Marcin Bielski, Przy�uski i Orzechowski, znachodzli na koniec przytu�ek itacy, jak Krowicki, sakramentariusz, Pe�ka, zab�jca Drohojowskiego, Odoli�scy, Rozborscy, awreszcie Balowie, w�wczas zachwiani w wierze i buduj�cy aria�skie ko�cio�y po swoich dobrach.Wszystko to si� gromadzi�o na zamku u wojewody i marsza�ka wielkiego koronnego,odbywa�o ze sob� zawzi�te spory, wa�y�o g��wne sprawy krajowe, kt�re lubo w Rzeczypospolitejnieraz smutne na d�ugie wieki wywo�ywa�y za sob� skutki, tutaj ko�czy�y si� zawsze6hucznymi biesiadami przy odg�osie tr�b i mo�dzierzy, kt�rym cichymi g�osy wt�rowali r�nychnarod�w lutni�ci, krwawymi nieraz zgie�kami goszcz�cy rycerze i szlachta, a lud okolicznyoniemia�ym podziwem. W tym zamku w owe czasy i inne, ach! ile� to �wietnych si�odegra�o dramat�w, w kt�rych mia�y udzia� pierwsze Rzeczypospolitej g�owy, a o kt�rychwie�� niepi�mienna uton�a w niepami�ci na zawsze!... Dzisiaj z tego wszystkiego tylko kilkag�az�w olbrzymich pozosta�o w mchach i zaro�lach. Ale i te jeszcze, zawieszone jak gniazdoorle na szczycie jednej z najwy�szych g�r okolicznych, jak zawsze w orle krainy podnosz�my�l nasz� i serce, tak czasem zdaj� si� chwia� w swych odwiecznych podstawach, jakie�g�osy chropawe daj� si� s�ysze� pomi�dzy nimi, duch zamku wstaje z swojej kamiennej po�cieli,wychyla si� na �wiat do po�owy, wymawiaj�c s�owa powtarzane za �ycia: Non omnismoriar!Ta ruina le�y po twojej lewej i patrzy nieruchomie na staro�ytn� Grzegorza z Sanoka kolebk�,kt�ra jak �ebrak-staruszek, po�o�ywszy si� krzy�em na brzegach Sanu i zwiesiwszyzamek sw�j stary ze stromej ska�y nad wod�, z ni� szepce razem swojej dawnej �wietno�ciwspomnienia i swoje do dzi� dnia jeszcze nie wys�uchane skargi... Sanok dzisiejszy, o! jaki�to obraz upadku, zubo�enia i n�dzy! Kiedy pe�ni po�wi�cenia si� i zapa�u szermierze niezmordowaniewalcz� o prawa ubogich w �wiecie koteryj � sami ubodzy, nie wiedz�c nic otym, coraz g��biej si� pogr��aj� w ub�stwo. Wolno�� i r�wno�� dla wszystkich, wchodz�ca w�ycie w tych krajach, za k�opoty i trudy, i niezaradno�� niemowl�cego �ycia, jeszcze zawszenic-innego nie daje opr�cz dalekich nadziei � a dobry byt, spok�j i szcz�cie domowe zabra�az sob� usuni�ta opieka dawnych panuj�cych i mo�nych. Tak, samym sobie pozostawione,wyludniaj� si� gminy, upadaj� wsie i w coraz wi�ksze ub�stwo pogr��aj� miasteczka. Na tejte� drodze i stary Sanok doszed� dzi� do tej n�dzy, �e w niej nie-tylko coraz wi�cej si� chyli iupada, ale nawet zaciera w sobi...
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Pokrewne
- Strona startowa
- 3bit ciastucho, ღ Dokumenty (txt i y), ღ Przepisy kulinarne
- 3J, Biblia txt, Nowy Testament Bp Romaniuk
- 40 LAT, ▀ Teksty Piosenek (hasło. txt)
- 3768, Big Pack Books txt, 1-5000
- 3725, Big Pack Books txt, 1-5000
- 371, Big Pack Books txt, 1-5000
- 3797, Big Pack Books txt, 1-5000
- 3716, Big Pack Books txt, 1-5000
- 3734, Big Pack Books txt, 1-5000
- 375, Big Pack Books txt, 1-5000
- zanotowane.pl
- doc.pisz.pl
- pdf.pisz.pl
- skromny19.pev.pl